Κυριακή, 13 Σεπτεμβρίου 2009

Η Μαργαρίτα έκανε τη ζωή της μυθιστόρημα ή την έζησε απλά μυθιστορηματικά; Αυτό είναι το ερώτημα που με απασχολεί καθώς διαβάζω για μια ακόμη φορά τα βιβλία της. Κι η απάντηση, αν και φαινομενικά απλή, δεν είναι και τόσο. Το μόνο που μπορούμε να πούμε με σιγουριά για τη χαρισματική αυτή συγγραφέα είναι ότι κατάφερε γράφοντας -ή μάλλον εκδίδοντας- λίγο να μεγαλώσει πολύ. Οκτώ βιβλία άφησε πίσω της και είναι όλα δουλεμένα πολύ, ως την τελευταία λεπτομέρεια, έντονα δημιουργικά, αφαιρετικά. Ακόμη και τα ημερολόγιά της.
Τι ήταν εκείνο που με έκανε να συμπαθήσω από την πρώτη στιγμή την ιδιόρρυθμη αυτή δημιουργό; Ο λόγος της. Ο κοφτερός σα λεπίδα, ο άμεσος, ο αληθινός. Η Καραπάνου δεν υπήρξε μια απ’ αυτές τις συγγραφείς που αρέσκονται στο να ωραιοποιούν τις καταστάσεις, να μασάνε τα λόγια τους, αλλά μια από εκείνες που τα λένε όλα, και τα λένε σκληρά, αλλά και με χιούμορ. Το να γράφει κάποιος για τις πιο τραγικές καταστάσεις και να σε κάνει πού και πού να ξεσπάς σε γέλια, και κάθε τόσο να χαμογελάς με ικανοποίηση, δεν είναι και το ευκολότερο πράγμα στον κόσμο.
Κάποιος θα πει ότι δεν έκανε τίποτ’ άλλο από το να αυτοβιογραφείται, κι ίσως να ’χει και δίκιο. Ωστόσο αυτά για τα οποία έγραψε, αυτά που της κατέτρωγαν την ψυχή, που της στοίχειωναν την ύπαρξη, είναι θέματα που απασχολούν την πλειοψηφία των ανθρώπων: οι πληγές της παιδικής ηλικίας, τα πάθη, τα λάθη, οι ενοχές, το λεπτό νήμα που χωρίζει το λογικό απ’ το παράλογο – απλά οι περισσότεροι άνθρωποι δεν έχουν το ταλέντο ή, αν θέλετε, την τόλμη να μιλήσουν ανοικτά γι’ αυτά.
Διαβάζοντας το «Μήπως;» τη συνομιλία με την ομότεχνή της Φωτεινή Τσαλίκογλου δεν μπορεί παρά να θαυμάσει κανείς το θάρρος της, την ικανότητά της να τα βγάζει όλα στη φορά, με τρόπο χαμηλόφωνο, αλλά οδυνηρό, περιγράφοντας και τα πιο σκληρά πράγματα απλά, σα γεγονότα της καθημερινής ζωής.
Είχε πολλά φαντάσματα στο ντουλάπι της η Μαργαρίτα, και μέσα από τα γραπτά της αυτά βγαίνουν αβίαστα στο φως: μια σκληρή και όμορφη παιδική ηλικία, ένα βιασμό, μια ζωή με πολλά σκαμπανεβάσματα και τον ανταγωνισμό με τη μητέρα της Μαργαρίτα Λυμπεράκη, την οποία αγαπά και μισεί, που λατρεύει και απεχθάνεται. Η συγγραφή έμοιαζε και ήταν η μοναδική της διαφυγή, ο τρόπος για να ξορκίσει αυτά τα φαντάσματα και να ζήσει όσο καλύτερα μπορεί μια ζωή, που θύμιζε εφιάλτη. Γι’ αυτό και οι σελίδες της μοιάζουν να αιμορραγούν. Γι’ αυτό και μέσα από τα γραπτά της μοιάζει πού και πού να προσπαθεί να φτιάξει μια άλλη, μια παράλληλη πραγματικότητα.
Το Lee και Lou ίσως κάποιοι από τους αναγνώστες να τον προσπέρασαν με αδιαφορία, αλλά αυτό είναι πιστεύω το βιβλίο που μιλά με τον πιο άμεσο τρόπο για την ουτοπική κοινωνία της συγγραφέως, για μια κοινωνία του καλού, του απλού, της δίχως αποκλεισμούς και δίχως διακρίσεις συμβίωσης. Τα σκυλιά της, σ’ αυτό το παραμύθι για μεγάλους, θα μπορούσαν να είναι άνθρωποι, αλλά οι άνθρωποι-ήρωές της στα άλλα της βιβλία δε θα μπορούσαν ποτέ να είναι σκυλιά. Απλά και μόνο επειδή έχουν ξεχάσει. Έχουν ξεχάσει τι είναι σημαντικό στη ζωή. Κι επειδή οι περισσότεροι απ’ αυτούς, μ’ εξαίρεση ίσως τη Λώρα στο «Ναι», είναι δειλοί: δεν αντέχουν να ρίξουν γροθιές με τον εαυτό τους στον καθρέφτη.
Όπως και να ’χει, η Μαργαρίτα Καραπάνου υπήρξε μια από τις καλύτερες συγγραφείς των ελληνικών γραμμάτων, μια ξεχωριστή φωνή, πρωτοπόρος, με τον τρόπο της μοναδική. Και σαν τέτοια πρέπει να τη θυμόμαστε, να τιμούμε σε στιγμές μοναξιάς το έργο της, να ανιχνεύουμε τις αλήθειες της, και μέσα απ’ αυτές να ανακαλύπτουμε τις δικές μας.

Λάκης Φουρουκλάς

3 σχόλια:

  1. Άκρως ενδιαφέρον ομολογώ!!! Βιάζομαι να την "ανακαλύψω"..και αυτό θα κάνω σύντομα!

    Ευχαριστώ για την "πρόταση-πρόκληση-πρόσκληση"

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Λάκη,
    την περίγραψες τόσο ζωντανά... έτσι την γνώρισα κι εγώ μέσα από τα βιβλία της και έτσι την κατάλαβα. Τόσο οδυνηρά γραμμένα, χωρίς όμως τραγικότητα (η αλήθεια είναι πολλές φορές οδυνηρή αυτό δεν σημαίνει ότι δεν πρέπει να την κυτάμε κατάμματα)... αλλά και τόσο αφοπλιστικά αληθινή ταυτόχρονα. Διάβασα αρκετά από τα βιβλία της και θέλω να τα συμπληρώσω.

    Πολύ όμορφη ιδέα να της αφιερώσεις ένα blog... για όσους την ένιωσαν. Νάσαι καλά.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Την εκτιμηση μου αγαπητε Λακη για την πολυδιαστατη δραστηριοτητα σου στην μπλογκοσφαιρα και οχι μονο. Μολις ανακαλυψα το μπλογκ για την ακρως συμπαθη Μαργαριτα Καραπανου. Να εισαι παντα καλα.

    ΑπάντησηΔιαγραφή